Çay və Qəhvə İstehlakında Gizli Təhlükə: Sağlamlıq Mütəxəssislərindən Ciddi Xəbərdarlıq
Dünya miqyasında, xüsusilə də bizim coğrafiyamızda ən çox istehlak edilən içkilər sırasında ilk yerləri tutan çay və qəhvə, gündəlik həyatın ritmini müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Səhər oyanan kimi içilən ilk fincan qəhvə və ya gün ərzində ard-arda süzülən çay stəkanları bir çoxları üçün vazkeçilməzdir. Lakin bu xoş vərdişlərin pərdəarxasında ciddi sağlamlıq problemləri gizlənə bilər. Son dövrlərdə tibb mütəxəssisləri və aparıcı xəbər resursları, bu içkilərin hədsiz qəbulunun orqanizmdə yaratdığı fəsadlar barədə həyəcan təbili çalırlar.
Xüsusilə Türkiyənin nüfuzlu mətbuat orqanlarında yer alan genişmiqyaslı araşdırmalar göstərir ki, çay və qəhvənin nizamsız istehlakı dəmir çatışmazlığına və bunun nəticəsi olan anemiyaya birbaşa yol açır. “Posta” qəzetinin “bardak bardak içirik, amma dəmir depolarını boşaldırıq” manşeti ilə təqdim etdiyi xəbər, problemin nə qədər kütləvi xarakter aldığını sübut edir. Bu vəziyyət sadəcə yorğunluq hissi ilə bitmir, bədənin ümumi immunitet sistemini zəiflədərək digər xəstəliklərə qarşı müqaviməti də azaldır.
Dəmirin Mənimsənilməsinə Mane Olan Maddələr: Tanin və Polifenollar
Bəs bu sevimli içkilər bədənimizə necə zərər verir? “Habertürk”ə müsahibə verən dosent Dr. Eserin qeyd etdiyi kimi, çay və qəhvənin tərkibində təbii olaraq mövcud olan tanin və polifenollar dəmirin ən böyük “düşməni” hesab olunur. Bu maddələr qidalarla birlikdə qəbul edilən dəmiri bağlayaraq onun bağırsaqlardan qana keçməsinin qarşısını alır. Başqa sözlə, siz dəmirlə nə qədər zəngin qidalar qəbul etsəniz də, yemək üstündən içilən çay həmin faydalı maddələrin bədən tərəfindən istifadə edilmədən xaric olunmasına səbəb olur.
Dəmir çatışmazlığı anemiyası (qanazlığı) yalnız qidalanma çatışmazlığı deyil, həm də qidalanma yanlışlığıdır. “Yeni Akit” və “Milliyet” qəzetlərinin apardığı təhlillər göstərir ki, cəmiyyətdə bu barədə məlumatlılıq səviyyəsi hələ də aşağıdır. Bir çox insan gün ərzində hiss etdiyi halsızlığın səbəbini iş rejimində axtarsa da, əsl səbəb məhz masadan əskik olmayan çay stəkanları ola bilər. Qaziantepdəki “Medical Point” Xəstəxanasında keçirilən maarifləndirmə tədbirləri də bu problemin lokal deyil, regional bir sağlamlıq böhranına çevrildiyini təsdiqləyir.
Anemiyanın Simptomları və Risk Altında Olan Qruplar
Anemiya bədənin hər bir hüceyrəsinə oksigen daşıyan hemoqlobinin azalması deməkdir. Dəmir çatışmazlığı yarandıqda ürək daha çox işləməli olur, nəfəs darlığı yaranır və insan özünü daim tükənmiş hiss edir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər arasında dərinin solğunlaşması, başgicəllənmə, əl və ayaqların daim soyuq olması, dırnaqların tez qırılması və saç tökülməsi yer alır. Xüsusilə inkişaf dövründə olan uşaqlar, hamilə qadınlar və yeniyetmə qızlar dəmir əskikliyi baxımından ən yüksək risk qrupuna daxildirlər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, müalicə olunmayan anemiya gələcəkdə daha ağır fəsadlara, o cümlədən ürək çatışmazlığına və uşaqlarda fiziki-əqli inkişafın ləngiməsinə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən çay və qəhvə vərdişlərinə yenidən baxmaq sadəcə pəhriz dəyişikliyi deyil, həm də uzunmüddətli sağlamlıq investisiyasıdır.
Düzgün İstehlak Qaydaları: Sağlamlığımızı Necə Qoruyaq?
Çay və qəhvədən tamamilə imtina etmək şərt deyil, əsas məsələ istehlak zamanını düzgün tənzimləməkdir. Həkimlərin ən vacib tövsiyəsi bu içkiləri yeməkdən dərhal sonra içməməkdir. Qidaların tərkibindəki dəmirin bədən tərəfindən tam mənimsənilməsi üçün yeməkdən ən azı bir saat əvvəl və ya iki saat sonra çay içilməsi məsləhət görülür. Bu sadə qayda dəmir depolarının qorunmasında həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Bundan əlavə, dəmirin mənimsənilməsini sürətləndirmək üçün C vitamini ilə zəngin qidaların (sitrus meyvələri, bibər, bol göyərti) istehlakı artırılmalıdır. Əgər sizdə xroniki yorğunluq və yuxusuzluq kimi hallar varsa, mütləq qan analizi verərək dəmir səviyyənizi yoxlatdırmalısınız. Unutmayın ki, sağlam qidalanma qədər, qidaların bir-biri ilə qarşılıqlı təsirini bilmək də vacibdir. Bu maarifləndirici xəbərdarlıqlar hər bir fərdin sağlam gələcəyi üçün mühüm bələdçidir.
