Yaxın Şərqdə Artan Gərginlik və Qlobal Təhlükəsizlik
Son günlərdə Yaxın Şərq regionu növbəti dəfə dünya siyasətinin ən qaynar nöqtəsinə çevrilmişdir. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran arasında onilliklərdir davam edən strateji rəqabət, son hərbi yerdəyişmələr və kəskin siyasi bəyanatlarla yeni, daha təhlükəli bir mərhələyə qədəm qoyub. Regionda hərbi mövcudluğun artırılması təkcə iki ölkə arasındakı münasibətlərə deyil, həm də qlobal enerji təhlükəsizliyinə və beynəlxalq ticarət yollarının sabitliyinə birbaşa təsir göstərir.
Beynəlxalq analitiklər qeyd edirlər ki, hərbi ritorikanın bu dərəcədə kəskinləşməsi tərəflər arasında hər hansı bir yanlış anlaşılmanın genişmiqyaslı toqquşmaya səbəb ola biləcəyi riskini artırır. Bu vəziyyət fonunda böyük dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlar regionda sülhün qorunması üçün diplomatik kanalları aktivləşdirməyə çalışsalar da, hələlik tərəflər arasında real bir yaxınlaşma müşahidə olunmur.
ABŞ-ın Hərbi Strategiyası: İkinci Təyyarədaşıyan Gəmi
Hürriyet qəzetinin və digər nüfuzlu beynəlxalq media qurumlarının yaydığı məlumatlara görə, Vaşinqtonun regiona ikinci təyyarədaşıyan gəmi göndərmək qərarı İranın regional fəaliyyətlərinə qarşı bir “çəkindirmə” mesajı kimi qiymətləndirilir. Bu addım ABŞ-ın Fars Körfəzi və ətraf ərazilərdə operativ zərbə endirmə qabiliyyətini ikiqat artırır. BBC və Habertürk-ün məlumatlarında vurğulandığı kimi, ABŞ donanmasının bu intensiv fəaliyyəti yalnız gəmilərin hərəkəti ilə məhdudlaşmır; bura həmçinin qabaqcıl hava hücumundan müdafiə sistemləri və kəşfiyyat vasitələrinin cəlb edilməsi də daxildir.
Hərbi ekspertlər hesab edirlər ki, bu səviyyədə bir cəmləşmə ABŞ-ın istənilən an baş verə biləcək hərbi ssenarilərə hazırlıqlı olduğunu göstərir. Regiondakı hərbi logistika mərkəzlərinə böyük həcmdə yük daşınması, Vaşinqtonun bu gərginliyi uzunmüddətli bir strateji basqı aləti kimi istifadə etmək niyyətində olduğunu təsdiqləyir.
Diplomatik Çıxılmaz Vəziyyət və Trampın Bəyanatları
Hərbi təzyiqlərin artdığı bir vaxtda, ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranı danışıqlara çağırması ziddiyyətli bir mənzərə yaradır. Anadolu Agentliyinin qeyd etdiyi kimi, Tramp İran rəhbərliyini “ağlabatan” olmağa və yeni bir razılaşma üçün masaya oturmağa dəvət edib. Lakin bu çağırışlar, Tehrana qarşı tətbiq edilən “maksimum təzyiq” siyasəti ilə müşayiət olunur ki, bu da diplomatik həll yollarının effektivliyini sual altına qoyur.
TRT Haber-in analizlərinə görə, ABŞ Dövlət Departamenti və Ağ Ev daxilində İranla bağlı mövqe kifayət qədər sərtdir. Rəsmi Vaşinqton İranın yalnız nüvə proqramını deyil, həm də ballistik raket hazırlaması və regional proksi qüvvələri vasitəsilə həyata keçirdiyi fəaliyyətləri dayandırmasını tələb edir. Tehran isə bu şərtləri öz daxili işlərinə müdaxilə və milli təhlükəsizliyinə təhdid kimi dəyərləndirərək geri addım atmır.
Tehranın Cavabı: Hərbi Hazırlıq və Müdafiə
ABŞ-ın hərbi manevrlərinə cavab olaraq İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (Sepah) öz döyüş hazırlığını ən yüksək səviyyəyə qaldırıb. İran rəsmiləri bəyan edirlər ki, hər hansı bir hücum və ya təxribat cəhdi qarşılıqsız qalmayacaq. Bu məqsədlə regionun strateji əhəmiyyətli su yollarında, xüsusilə Hörmüz boğazı yaxınlığında dəniz təlimləri keçirilir və sahil müdafiə sistemləri gücləndirilir.
İran tərəfi həmçinin asimmetrik müharibə taktikalarından istifadə edə biləcəyinə dair mesajlar verir. Tehran üçün bu hərbi hazırlıq təkcə fiziki müdafiə deyil, həm də daxili auditoriyaya və regional müttəfiqlərinə sarsılmazlıq nümayiş etdirmək vasitəsidir. Bu isə regionda hərbi balansın nə dərəcədə həssas olduğunu bir daha sübut edir.
Tarixi Fon və Gələcək Perspektivlər
Mövcud gərginliyin kökləri 2018-ci ildə ABŞ-ın Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planından (JCPOA) çıxması ilə başlayan prosesə söykənir. Həmin tarixdən etibarən bərpa edilən və daha da sərtləşdirilən iqtisadi sanksiyalar İran iqtisadiyyatına ciddi zərbə vursa da, ölkənin xarici siyasətində köklü dəyişikliklərə səbəb olmayıb. Əksinə, Tehran bu təzyiqlərə öz nüvə öhdəliklərini tədricən azaltmaqla cavab verib.
Hazırda beynəlxalq ictimaiyyəti düşündürən əsas sual, bu qarşıdurmanın “soyuq” fazadan “isti” fazaya keçib-keçməyəcəyidir. Avropa İttifaqı, Rusiya və Çin kimi tərəflər gərginliyin azaldılması üçün tərəfləri təmkinli olmağa çağırsalar da, Vaşinqton və Tehran arasındakı inamsızlıq uçurumu hələ də çox dərindir. Regionda vəziyyət kövrək olaraq qalır və hər bir yeni hərbi gəmi və ya siyasi bəyanat bu həssas balansı poza bilər.
